Był drukiem mającym najczęściej charakter informacyjny, oszczędnym w formie, skupionym na tekście jako głównym elemencie graficznym przekazu. Jeśli na afiszu znajdowała się grafika, była z reguły formą drugorzędną ograniczającą się do prostych form. Zazwyczaj były to linie, ornamenty czy logo. Charakterystycznym elementem afisza była typografia zbudowana z liter o dużej punktacji, prostej formie zoptymalizowanej pod kątem czytelności nadrukowywana na jasnych tłach.

I wydawało się, że definitywnie zniknął z ulic. Nieliczne znalazly schronienie w pracowniach artystów, prywatnych zbiorach czy piwnicach muzeów sztuki. Lecz wtedy zobaczyłem to… Gdzieś na drugim końcu świata tli się jeszcze iskierka, słychać “klikanie” składanych przez zecerów ołowianych odlewów czy ręcznie wykonanych drewnianych liter i stukot maszyny drukarskiej.
Współczesne bezduszne maszyny drukarskie wyplują z siebie tysiące perfekcyjnych, identycznych jak bliźniacy jednojajowi wydruków w kilka minut, lecz gdzie im się równać z tym. To jest jak magia. Zobaczcie sami…

Grafica Fidalga,  São Paulo, Brazylia

Ponad 20 lat temu, kiedy zostałem zatrudniony w firmie reklamowej, jednym z pierwszych zleceń jakie dostałem do realizacji było wykonanie pod dyktando klienta etykiet na tanie wina. Zleceniodawca przyjechał wiśniowym mercedesem, ubrany był w wełniany płaszcz koloru wiśniowego i takiego samego koloru garnitur. Na kartce dostałem spis chwytliwych nazw win: “Jędrna Zosia”, “Kasia Balon” itp. oraz teczkę, w której było kilkanaście magazynów soft-porno, z powpinanymi karteczkami na stronach zawierających materiał ilustracyjny wybrany przez zleceniodawcę.

Rzecz była teoretycznie prosta do zrobienia. Należało na zeskanowane z magazynu zdjęcie (pominę tutaj sprawę praw autorskich, efektu mory itp – były to rzeczy nieistotne dla zleceniodawcy) nałożyć nazwę wina napisaną najfikuśniejszym krojem pisma upstrzonym kilkoma efektami, na marginesach poupychać wymagane teksty … i gotowe.

Wiśniowy Pan wrócił po kilku dniach by zatwierdzić etykiety. Usiadł przy mnie przed monitorem, obejrzał przygotowane propozycje, po czym westchnął, spojrzał na mnie i spytał:

- Pan tu nowy?

Zgodnie z prawdą przytaknąłem. Zleceniodawca znów westchnął i powiedział:

- No dobrze, wytłumaczę Panu o co chodzi.

Jak się okazało popełniłem jeden z podstawowych błędów w TYM PRZYPADKU, nazwami win przykryłem to co powinno być widoczne. Pan siedział obok mnie i wskazywał miejsca gdzie należało umieścić nazwy, tak by krocza kobiet na zdjęciach były widoczne. Na koniec całą przeprowadzoną operację wyjaśnił jednym zdaniem:

- Bo widzi Pan, te menele muszą wiedzieć co piją.

Wyobraziłem sobie etykietę z dużym, ładnie zaprojektowanym napisem “Sikacz” i bez tych “lasek”.

Pamiętacie?

Pamiętacie tanie wino z czasów peerelu, o którym mówiło się właśnie “sikacz”, “siara”, czy też “wino marki wino”? Nie chodzi mi o smak, ale napis na etykiecie, który był pretekstem do określania tego trunku również nazwą “wino patykiem pisane”. Żadnych “lasek”, zdrapek, ozdobniczków – prosty, lapidarny napis.

Może pamiętacie również, że nie było komputerów, zakodowanych w nich fontów, projekty robiło się tuszem, piórkiem i linijką na papierze, a czasami właśnie … patykiem. Brało się odpowiednich rozmiarów patyczek z miękkiego drewna, ostrzyło nożykiem, nadając kształt zbliżony do współczesnego markera ze ściętą, płaską końcówką. Tak spreparowany patyczek służył do kreślenia liter dwuelementowych, np. na zajęciach z liternictwa. Jeśli ktoś miał “sprawną łapę”, litery tak kreślone wychodziły pięknie, tylko skrzypiał ten patyk przy pisaniu niemiłosiernie.

Zapewne w ten właśnie sposób – ale pewności 100% nie mam – powstał napis-znak “Wino”, który bije na głowę wytwory zdobiące dzisiaj tanie wina i nie tylko tanie!. Treść, forma i zawartość butelki tworzyły spójną całość. Na tym przykładzie powinno się uczyć dziś projektowania :).

Może znajdzie się kilka osób, które chciałyby dla zabawy zaprojektować kilka plansz Tribute to Wino?
Napis “Wino” w wektorze mogę zainteresowanym udostępnić, a zaprojektowane plansze (może tapetki na pulpit), pokazali byśmy w jednym artykule pod tym samym tytułem?

Skany etykiet pochodzą ze strony http://www.winka.net/ – kopalni wiedzy o tanich winach:) i nie ja je “projektowałem”.

Trzy bardzo odmienne podejścia do projektowania plakatów.

Minoru Naiijima

Plakaty do przedstawień baletowych, wystaw architektonicznych i rzeźbiarskich oraz promujących uczelnię artystyczną, w której uczy.

Minoru Naiijima interesuje łączenie japońskiego i łacińskiego alfabetu oraz relacje pomiędzy czcionką, a kolorem. W jego plakatach czuje się japońską oszczędność; znaki są swobodnymi punktami/akcentami w płaszczyźnie plakatu, która wydaje się jedynie wycinkiem/kadrem z czegoś co wykracza daleko poza granice wyznaczone przez krawędzie papieru; ale jest w tym to coś, co można nazwać “decydującym momentem”; pożyczając to określenie z fotografii.

Ralph Schraivogel

Projektuje m.in. plakaty dla Festiwalu Filmów Afrykańskich “Cienma Africa” organizowanego przez studyjne kino Filmpodium w Zurychu oraz festiwali jazzowych.

Ralph Schraivogel swobodnie manipuluje czcionkami, które zniekształca i multiplikuje z czego powstają układy tworzące trójwymiarową przestrzeń. W tej przestrzeni znak jest jak kamień wrzucony do wody. Kamień tonie; przestaje być widoczny, a na wodzie pozostaje jego ślad w postaci koncentrycznych kręgów. Na ile da się rozpoznać kształt kamienia widząc jedynie rozchodzące się po wodzie okręgi? – odnoszę wrażenie, że takie właśnie pytanie zadawał sobie szwajcarski typograf projektując niektóre z tych plakatów. Bardziej interesujące jest oddziaływanie litery(znaku) na otaczającą ją przestrzeń od niej samej. Ma to bezpośredni wpływ na odbiór treści (przekazu), którą można odczytać nie poprzez zestawienie poszczególnych liter tworzących słowa, tylko na podstawie “piętna/wibracji” jakie w przestrzeni pozostawiły poszczególne znaki.

Bogusław Balicki – Stanisław Łabęcki

Plakaty projektowane na potrzeby wystaw w łódzkim Muzeum Sztuki i łódzkim BWA.

Plakaty Bogusława Balickiego i Stanisława Łabęckiego w odróżnieniu od pozostałych akcentują zamkniętą płaszczyznę plakatu; przyporządkowane jej układy liternicze mają geometryczną strukturę, której charakter ustala krój użytej czcionki.

Na osobną uwagę zasługują plakaty wykorzystujące czcionki, które współcześnie określamy jako “bitmap fonts”.

Nie podobało się.

Z jednej strony się cieszę, gdyż wystaw tego typu jest bardzo mało, a z drugiej strony jestem rozczarowany jakością samej prezentacji. Plakaty Minoru Niijimy zawieszone w ramach z błyszczącą powierzchnią, która niemiłosiernie blikowała w wyniku braku odpowiedniego oświetlenia trudno było oglądać. Brak należytego oświetlenia był zresztą uciążliwy również dla prac (polskich) zawieszonych w teoretycznie antyrefleksyjnych ramach. W takim przypadku najlepiej oglądało się plakaty Ralpha Schraivogela, prezentowane bez ram. Na osobną uwagę zasługuje to, że w salach działała tylko część świateł, którą zresztą trzeba było sobie samemu włączyć. Zdaję sobie sprawę z problemów finansowych trapiących szeroko pojmowaną polską kulturę, więc wyłączyłem światło wychodząc.

Informacje

Wystawę można oglądać od 5 marca do 11 kwietnia 2010, w galerii Willa w Łodzi, przy ul. Wólczańskiej 31.
Organizatorzy wystawy:  Miejska Galeria Sztuki w Łodzi oraz Muzeum Narodowe w Poznaniu.